Dieta ubogoresztkowa to czasowy model żywienia leczniczego z ograniczeniem błonnika, zwykle do około 10–20 g dziennie. Jej zadaniem jest zmniejszenie objętości treści jelitowej i odciążenie przewodu pokarmowego, na przykład przed kolonoskopią lub w określonych okresach leczenia chorób jelit. Nie jest dietą odchudzającą.
Czym jest dieta ubogoresztkowa i po co się ją stosuje?
Podstawą diety jest ograniczenie produktów bogatych w błonnik, zwłaszcza jego nierozpuszczalną frakcję. Błonnik ten nie ulega trawieniu, zwiększa objętość stolca i pobudza perystaltykę jelit. U zdrowej osoby są to korzystne działania, ale przy konieczności czasowego odciążenia jelit mogą nasilać dyskomfort, wzdęcia, biegunkę lub podrażnienie.
Dieta ubogoresztkowa bywa stosowana przed kolonoskopią, przed operacjami jelita oraz w wybranych sytuacjach związanych z chorobami zapalnymi jelit, takimi jak choroba Leśniowskiego-Crohna. Zakres ograniczeń i czas trwania zawsze zależą od zaleceń lekarza. Przed badaniem stosuje się ją zwykle przez 2–5 dni, a w ostatniej dobie mogą obowiązywać wyłącznie klarowne płyny oraz preparat przeczyszczający zalecony przez pracownię.
W jadłospisie dominują produkty oczyszczone, takie jak jasne pieczywo, biały ryż, kasza manna, drobny makaron, chude mięso, ryby i jaja. Produkty pełnoziarniste, otręby, nasiona, pestki oraz surowe warzywa i owoce zwykle się wyklucza.
Dieta ubogoresztkowa – co jeść, a czego unikać?
Najważniejsza zasada brzmi: wybieraj produkty pozbawione skórek, pestek, nasion i otrębów. Produkty pełnoziarniste są wartościowe w codziennym żywieniu, lecz na tej diecie dostarczają zbyt dużo błonnika i mogą zwiększać ilość treści jelitowej.
| Kategoria | Dozwolone | Zakazane lub niewskazane | Dlaczego ograniczać? |
|---|---|---|---|
| Zboża | Jasne pieczywo pszenne, sucharki, biały ryż, kasza manna, kuskus, jasny makaron | Pieczywo razowe i pełnoziarniste, otręby, płatki owsiane, grube kasze, makaron razowy | Zawierają dużo błonnika, łusek i włókien roślinnych |
| Mięso, ryby i jaja | Kurczak lub indyk bez skóry, cielęcina, dorsz, mintaj, pstrąg, jaja gotowane | Tłuste mięsa, kiełbasy, podroby, tłuste ryby, potrawy smażone | Są ciężkostrawne lub zawierają dużo tłuszczu |
| Warzywa i owoce | Gotowana marchew, dynia, ziemniaki bez skórki, cukinia bez pestek, banan, mus z obranego jabłka | Warzywa surowe, kapusta, cebula, czosnek, strączki, grzyby, owoce ze skórką i pestkami | Skórki, pestki i włókna zwiększają ilość resztek oraz mogą powodować wzdęcia |
| Nabiał | Chudy twaróg, jogurt naturalny, kefir lub maślanka, jeśli są dobrze tolerowane | Śmietana, tłuste sery, sery pleśniowe i topione | Duża ilość tłuszczu może obciążać przewód pokarmowy |
| Tłuszcze | Niewielka ilość masła, oliwy lub oleju dodana do gotowego posiłku | Smalec, słonina, łój, duża ilość margaryny i tłuszczu do smażenia | Tłuste potrawy są ciężkostrawne |
Nabiał nie jest automatycznie zakazany, ale jego tolerancja jest indywidualna. Przed kolonoskopią pracownia może zalecić ograniczenie mleka, nawet jeśli nie zawiera ono błonnika. Zawsze stosuj instrukcję otrzymaną wraz z przygotowaniem do badania.
Jak przygotowywać posiłki?
Ten sam produkt może być lepiej albo gorzej tolerowany w zależności od obróbki. Marchewka ugotowana i przetarta przez sito dostarcza mniej drażniących włókien niż surowa marchew jedzona w kawałkach. Warzywa i owoce obieraj, usuwaj pestki, a w razie potrzeby przecieraj przez sito.
Najlepiej sprawdzają się następujące metody przygotowania:
- Gotowanie w wodzie lub na parze, aż produkt będzie miękki.
- Duszenie bez wcześniejszego obsmażania i z niewielką ilością tłuszczu.
- Pieczenie w rękawie, folii lub naczyniu żaroodpornym, bez mocnego przyrumieniania.
- Miksowanie i przecieranie warzyw oraz owoców po usunięciu skórek i pestek.
- Podawanie mięsa i ryb w postaci gotowanej, duszonej lub pieczonej bez panierki.
Unikaj smażenia, grillowania, potraw z dużą ilością tłuszczu oraz ostrych przypraw, takich jak chili, pieprz, musztarda, czosnek i ostra papryka. Do łagodnego doprawiania można użyć koperku, niewielkiej ilości soli, soku z cytryny lub cynamonu.
Posiłki powinny być małe i regularne, zwykle 5–6 razy dziennie. Prosty schemat przygotowania warzyw lub owoców wygląda tak:
- Obierz produkt i usuń pestki, gniazda nasienne oraz twarde włókna.
- Ugotuj go w wodzie albo na parze do uzyskania miękkiej konsystencji.
- Rozgnieć, zmiksuj lub przetrzyj przez sito, jeśli wymaga tego stan jelit albo zalecenia lekarza.
Podstawowym napojem powinna być woda niegazowana. Można też sięgać po słabą herbatę lub delikatne napary ziołowe. Napoje gazowane i alkohol nie są zalecane. Kawę najlepiej ograniczyć, szczególnie gdy nasila ból brzucha, biegunkę lub parcie na stolec. Przed kolonoskopią obowiązują jednak przede wszystkim zalecenia konkretnej pracowni.
Na co uważać podczas stosowania diety?
Dieta ubogoresztkowa nie powinna być prowadzona długotrwale bez nadzoru. Jej eliminacyjny charakter może utrudniać dostarczenie odpowiedniej ilości witamin, składników mineralnych i błonnika. Przy dłuższym stosowaniu rośnie także ryzyko zaparć oraz pogorszenia tolerancji zwykłych produktów.
Nie ograniczaj kalorii tylko dlatego, że dieta wyklucza wiele produktów. Jej celem jest ograniczenie resztek i błonnika, a nie głodówka. Jeśli pojawia się nasilający ból, uporczywa biegunka, wymioty, odwodnienie, wyraźne osłabienie lub krew w stolcu, skontaktuj się z lekarzem.
Po zakończeniu diety wracaj do zwykłego jadłospisu stopniowo. Najpierw wprowadzaj niewielkie porcje gotowanych warzyw bez skórek, następnie obrane owoce i kolejne źródła błonnika. Nagłe zjedzenie dużej ilości strączków, surowych warzyw albo produktów pełnoziarnistych może wywołać wzdęcia i zaparcia.
Dieta ubogoresztkowa – najważniejsza zasada
To dieta przejściowa, dobierana do konkretnego celu medycznego. Na obiad możesz wybrać na przykład gotowanego kurczaka z białym ryżem i przetartą marchewką albo dorsza z ziemniakami purée. Jeśli dieta ma trwać dłużej niż kilka dni, jej zakres i czas stosowania ustal z lekarzem lub dietetykiem klinicznym.
Artykuł nie stanowi porady medycznej i powstał wyłącznie w celach informacyjnych. Redakcja nie ponosi odpowiedzialności za wszelkie negatywne skutki wdrożonych zaleceń. Zawsze zasięgnij opinii specjalisty medycyny w powyższym zakresie.
