Dieta Kwaśniewskiego, nazywana też dietą optymalną, opiera się na dużej ilości tłuszczu, głównie zwierzęcego, oraz silnym ograniczeniu węglowodanów i białka. Jej jadłospis obejmuje między innymi masło, smalec, tłuste mięso, jaja i tłusty nabiał, a wyklucza cukier, pieczywo, kasze, ryż, ziemniaki i większość owoców. Szybki spadek masy ciała nie oznacza jednak, że jest to zdrowy model żywienia. Ryzyko wzrostu LDL-C, niedoborów błonnika i mikroskładników sprawia, że nie należy rozpoczynać jej bez konsultacji medycznej.
Na czym polega dieta Kwaśniewskiego?
Dieta optymalna została opracowana jako model wysokotłuszczowy i niskowęglowodanowy. Organizm otrzymuje niewiele glukozy z pożywienia, dlatego w większym stopniu korzysta z zapasów tłuszczu i ciał ketonowych. Ketoza może zmniejszać apetyt, ale nie gwarantuje trwałej redukcji tkanki tłuszczowej. O spadku masy ciała decyduje przede wszystkim długotrwały deficyt energetyczny.
W pierwszych dniach lub tygodniach masa ciała może szybko się zmniejszyć, częściowo z powodu utraty glikogenu i związanej z nim wody. Nie jest to dowód na przewagę tej diety nad zbilansowanym sposobem odżywiania. Badania diet niskowęglowodanowych wskazują, że początkowa różnica w redukcji masy ciała zwykle zmniejsza się w dłuższej perspektywie.
Jakie proporcje obowiązują?
Podstawą diety jest tak zwana złota proporcja. Na każdy 1 g białka przypada określona ilość tłuszczu i węglowodanów:
| Składnik | Ilość w przeliczeniu na 1 g białka | Znaczenie w diecie |
|---|---|---|
| Białko | 1 g | Jego podaż jest kontrolowana i niższa niż w wielu standardowych dietach redukcyjnych. |
| Tłuszcz | 2,5–3,5 g | Stanowi główne źródło energii, często w postaci tłuszczów zwierzęcych. |
| Węglowodany | 0,3–0,5 g | Są silnie ograniczone, aby sprzyjać ketozie i zmniejszyć zależność od glukozy. |
Takie proporcje wymuszają jadłospis z dużym udziałem produktów tłustych i niewielką ilością produktów roślinnych. Trzeba przy tym rozróżnić samą redukcję węglowodanów od jakości tłuszczów. Dieta niskowęglowodanowa może opierać się na oliwie, orzechach, nasionach i rybach, natomiast klasyczna dieta Kwaśniewskiego preferuje przede wszystkim masło, smalec, słoninę, boczek i tłuste mięso.
Dieta Kwaśniewskiego – co jeść, a czego nie jeść?
Lista produktów wynika bezpośrednio z założeń tego modelu. Produkty bogate w tłuszcz i ubogie w węglowodany są podstawą jadłospisu, natomiast cukry, skrobia i większość produktów zbożowych zostają wykluczone:
| Produkty dozwolone według zasad diety | Produkty wykluczane lub silnie ograniczane |
|---|---|
| Tłuste mięso, wieprzowina, wołowina, jagnięcina, kaczka i gęś | Cukier, słodycze, miód i słodzone napoje |
| Boczek, bekon, słonina, smalec, tłuste wędliny i pasztety | Pieczywo, mąka, makarony, ryż, kasze i płatki |
| Podroby, tłuste wywary mięsne i jaja, szczególnie żółtka | Ziemniaki, bataty i inne produkty bogate w skrobię |
| Masło, śmietana, tłuste mleko, sery żółte i sery dojrzewające | Większość owoców, dżemy, powidła i konfitury |
| Niewielkie ilości wybranych warzyw niskowęglowodanowych i jagodowych | Fasola, ciecierzyca i inne nasiona roślin strączkowych |
W tradycyjnych zaleceniach ogranicza się także warzywa, czasem do około 300 g dziennie. To jeden z powodów, dla których jadłospis może dostarczać zbyt mało błonnika, witaminy C, potasu i magnezu. Wędliny oraz sery zawierają również dużo soli, nawet jeśli sól nie jest dodatkowo dosypywana do potraw.
Czy dieta Kwaśniewskiego jest zdrowa?
Nie ma wystarczających długoterminowych dowodów, aby uznać dietę Kwaśniewskiego za bezpieczny model żywienia dla ogólnej populacji. Krytyczne oceny dotyczą przede wszystkim wysokiego udziału tłuszczów nasyconych, małej różnorodności produktów oraz możliwych niedoborów. Polska ocena zasadności stosowania diety optymalnej wskazywała na ryzyko nadmiaru cholesterolu, retinolu i żelaza przy jednoczesnej zbyt małej podaży części składników mineralnych i witaminy C.
Szczególne znaczenie ma profil lipidowy. U części osób dieta bogata w tłuszcze nasycone może wyraźnie podnosić stężenie cholesterolu LDL-C. W jednym z małych badań nad podobnym modelem wysokotłuszczowym odnotowano średni wzrost LDL-C o około 44%, ale tego wyniku nie należy automatycznie odnosić do każdej osoby. Reakcja zależy między innymi od genów, wcześniejszego stanu zdrowia i całkowitego składu jadłospisu.
Najczęściej wskazywane problemy zdrowotne obejmują:
- Wzrost LDL-C, który może zwiększać ryzyko miażdżycy oraz chorób sercowo-naczyniowych.
- Niedobór błonnika prowadzący do zaparć i pogorszenia pracy przewodu pokarmowego.
- Niedostateczną podaż potasu, magnezu, wapnia i witaminy C przy ograniczeniu warzyw, owoców, strączków i produktów zbożowych.
- Biegunkę tłuszczową, bóle brzucha, nudności lub inne dolegliwości po nagłym zwiększeniu ilości tłuszczu.
- Możliwe pogorszenie kontroli kwasu moczowego i większe obciążenie układu moczowego u osób podatnych.
- Trudność w utrzymaniu jadłospisu, zwłaszcza gdy opiera się on na dużej ilości tłustych wędlin, serów i podrobów.
Ograniczenie węglowodanów może poprawiać stężenie triglicerydów i zmniejszać zapotrzebowanie na insulinę u niektórych osób z cukrzycą typu 2, ale nie oznacza to, że dieta Kwaśniewskiego jest standardową terapią. Zmiana jadłospisu przy cukrzycy wymaga kontroli glikemii i dostosowania leków przez lekarza.
Kto nie powinien jej stosować?
Przed rozpoczęciem tak restrykcyjnego modelu potrzebna jest konsultacja lekarska, a w wielu przypadkach także ocena dietetyka klinicznego. Szczególnej ostrożności wymagają osoby z:
- chorobą wieńcową, przebytym zawałem, udarem, hipercholesterolemią rodzinną lub innym wysokim ryzykiem sercowo-naczyniowym,
- przewlekłą chorobą nerek, niewydolnością wątroby albo problemami z pęcherzykiem żółciowym,
- cukrzycą typu 1, niewyrównaną cukrzycą typu 2 lub stosowaniem leków z grupy inhibitorów SGLT2,
- ciążą lub karmieniem piersią,
- zaburzeniami odżywiania, niedożywieniem albo znacznym osłabieniem w starszym wieku.
Jak podejść do redukcji masy ciała bezpieczniej?
Jeśli celem jest schudnięcie, nie zaczynaj od samodzielnego wdrażania jadłospisu opartego na smalcu, boczku i tłustym nabiale. Rozsądniejsza kolejność wygląda następująco:
- Wykonaj podstawową ocenę stanu zdrowia, w tym lipidogram, glikemię, ciśnienie tętnicze oraz badania zalecone przez lekarza.
- Omów plan z lekarzem, szczególnie jeśli przyjmujesz leki albo masz chorobę serca, nerek, wątroby lub zaburzenia gospodarki węglowodanowej.
- Wybierz model, który zapewnia deficyt kalorii, ale zawiera warzywa, źródła błonnika i tłuszcze nienasycone.
- Jeśli ograniczasz węglowodany, opieraj tłuszcz przede wszystkim na oliwie, oleju rzepakowym, orzechach, nasionach i tłustych rybach, a nie na samych tłuszczach zwierzęcych.
- Kontroluj masę ciała, samopoczucie i wyniki badań, zamiast oceniać dietę wyłącznie po szybkim spadku kilogramów.
Niskowęglowodanowy nie oznacza automatycznie „oparty na tłuszczach zwierzęcych”. Dieta może zawierać mniej węglowodanów i jednocześnie dostarczać tłuszczów nienasyconych, ryb, warzyw niskoskrobiowych oraz odpowiedniej ilości błonnika.
Dla większości osób bezpieczniejszym punktem wyjścia będzie dieta śródziemnomorska albo indywidualnie dopasowana dieta z umiarkowanym ograniczeniem węglowodanów. Pozwalają one kontrolować kaloryczność bez całkowitego eliminowania produktów zbożowych, strączków, owoców i warzyw. Dietę Kwaśniewskiego można więc opisać dokładnie, wskazując, co jeść, ale nie należy przedstawiać jej jako zdrowego wyboru dla każdego.
Artykuł nie stanowi porady medycznej i powstał wyłącznie w celach informacyjnych. Redakcja nie ponosi odpowiedzialności za wszelkie negatywne skutki wdrożonych zaleceń. Zawsze zasięgnij opinii specjalisty medycyny w powyższym zakresie.
